Nội thất gỗ tự nhiên cần bảo dưỡng như thế nào? Hiểu đúng về gỗ để sử dụng bền hàng chục năm
Gỗ tự nhiên là vật liệu sống. Dù đã được sấy, xử lý và hoàn thiện bề mặt, gỗ vẫn tiếp tục thích nghi với nhiệt độ, độ ẩm và môi trường xung quanh. Hiểu đúng về đặc tính này sẽ giúp bạn bảo quản nội thất đúng cách và kéo dài tuổi thọ sản phẩm trong nhiều năm
Cùng Simie tìm hiểu cách bảo dưỡng nội thất gỗ tự nhiên dựa trên đặc tính vật liệu, giúp sản phẩm luôn ổn định và bền đẹp theo thời gian.
Gỗ tự nhiên không "già đi", mà đang tiếp tục sống cùng ngôi nhà
Có một điều khá thú vị là rất nhiều người chỉ bắt đầu quan tâm đến việc bảo dưỡng nội thất gỗ khi sản phẩm xuất hiện những dấu hiệu như nứt, cong nhẹ, bạc màu hay phát ra tiếng kêu khi thời tiết thay đổi. Lúc đó, câu hỏi thường được đặt ra là: "Có phải gỗ kém chất lượng không?"
Trong phần lớn trường hợp, câu trả lời là không.
Điều chúng ta đang nhìn thấy không hẳn là sự xuống cấp, mà là phản ứng rất tự nhiên của một vật liệu vốn có nguồn gốc từ cây gỗ. Khác với thép, đá hay kính, gỗ được hình thành từ hàng triệu tế bào có khả năng hấp thụ và nhả hơi ẩm. Ngay cả khi cây đã được khai thác, xẻ sấy và gia công thành nội thất, cấu trúc này vẫn không hoàn toàn mất đi.
Đó cũng là lý do trong ngành nội thất, người ta thường nói rằng gỗ không chết sau khi được đưa vào sử dụng, nó chỉ thay đổi với tốc sống rất chậm.
Nếu hiểu được điều này, bạn sẽ nhận ra rằng việc bảo dưỡng nội thất gỗ tự nhiên không nhằm giữ cho sản phẩm "mãi như mới", mà là giúp quá trình thay đổi ấy diễn ra ổn định và có kiểm soát.
Minh họa gỗ tự nhiên
Điều ảnh hưởng lớn nhất đến tuổi thọ của gỗ không phải là thời gian, mà là môi trường
Có một hiểu lầm khá phổ biến rằng tuổi thọ của nội thất gỗ phụ thuộc vào số năm sử dụng. Thực tế, hai chiếc bàn được làm cùng một loại gỗ, cùng một xưởng sản xuất nhưng đặt trong hai ngôi nhà khác nhau có thể có tình trạng hoàn toàn khác nhau sau mười năm.
Nguyên nhân nằm ở môi trường.
Gỗ luôn có xu hướng cân bằng độ ẩm của chính nó với độ ẩm của không khí xung quanh. Khi không khí trở nên khô hơn, các tế bào gỗ sẽ mất bớt lượng nước đang giữ bên trong và co lại. Khi độ ẩm tăng lên, chúng lại hấp thụ hơi nước và giãn nở. Quá trình này diễn ra liên tục, gần như mỗi ngày, dù mắt thường rất khó nhận ra.
Điều đáng nói là gỗ không sợ việc co giãn.
Điều gỗ "sợ" là co giãn quá nhanh.
Đó là lý do tại sao những ngôi nhà thường xuyên đóng kín rồi bật điều hòa ở nhiệt độ rất thấp, sau đó lại mở toàn bộ cửa vào những ngày nồm ẩm, thường khiến nội thất gỗ phải chịu biến động môi trường lớn hơn rất nhiều so với những ngôi nhà có nhiệt độ và độ ẩm ổn định.
Tại Việt Nam, đặc biệt ở các thành phố ven biển như Đà Nẵng, nơi độ ẩm không khí thay đổi theo mùa và chịu ảnh hưởng của gió biển, yếu tố này càng cần được quan tâm hơn.
Nước không làm hỏng gỗ ngay lập tức, nhưng độ ẩm kéo dài thì có
Không ít khách hàng rất lo lắng khi làm đổ một cốc nước lên bàn ăn gỗ sồi. Thực ra, nếu được lau khô ngay, gần như sẽ không có vấn đề gì xảy ra.
Điều đáng ngại không phải là vài phút tiếp xúc với nước.
Mà là việc nước liên tục tồn tại ở cùng một vị trí trong nhiều giờ hoặc lặp đi lặp lại trong nhiều tháng.
Ở thời điểm mới hoàn thiện, bề mặt gỗ đã được bảo vệ bởi các hệ sơn như PU, UV hoặc dầu cứng tùy từng sản phẩm. Lớp hoàn thiện này đóng vai trò như một hàng rào ngăn hơi ẩm thẩm thấu trực tiếp vào cấu trúc gỗ.
Tuy nhiên, nếu nước thường xuyên đọng quanh chân ly, mép lavabo, mặt bàn hoặc các vị trí có vết xước nhỏ, lớp bảo vệ sẽ dần suy giảm. Khi đó, hơi ẩm bắt đầu đi vào các mao dẫn của gỗ và tạo nên sự giãn nở cục bộ. Đây là nguyên nhân khiến một số mặt bàn sau nhiều năm xuất hiện hiện tượng đổi màu, mất độ phẳng hoặc giảm độ bóng.
Nói cách khác, gỗ không hỏng vì một lần làm đổ nước. Gỗ xuống cấp vì hàng nghìn lần nước lưu lại lâu hơn mức cần thiết.
Ánh nắng không chỉ làm đổi màu gỗ
Nhiều người nghĩ rằng ánh nắng chỉ khiến màu gỗ sẫm hơn theo thời gian.
Thực tế, tác động của tia UV còn phức tạp hơn thế.
Khi bề mặt gỗ liên tục nhận ánh nắng trực tiếp, đặc biệt qua các ô cửa kính hướng Tây, nhiệt độ của lớp gỗ phía trên và phần bên trong sẽ chênh lệch đáng kể. Sự chênh lệch này làm tăng ứng suất trong vật liệu, đồng thời đẩy nhanh quá trình lão hóa của lớp sơn phủ.
Đó là lý do những chiếc bàn đặt sát cửa kính thường có màu thay đổi nhanh hơn, hoặc bề mặt xuất hiện các vết nứt chân chim sớm hơn so với những sản phẩm đặt ở khu vực có ánh sáng khuếch tán.
Điều này không có nghĩa là phải tránh hoàn toàn ánh sáng tự nhiên.
Ngược lại, ánh sáng là yếu tố rất quan trọng đối với không gian sống.
Điều cần hạn chế là để cùng một vùng bề mặt chịu nắng gắt nhiều giờ liên tục mỗi ngày.
Những vết nứt chân chim không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của một sản phẩm kém chất lượng
Đây có lẽ là điều khiến nhiều khách hàng lo lắng nhất.
Sau vài năm sử dụng, trên một số chi tiết gỗ tự nhiên có thể xuất hiện những đường nứt rất nhỏ chạy dọc theo thớ gỗ.
Trong đa số trường hợp, đây là hiện tượng co ngót tự nhiên khi độ ẩm của gỗ thay đổi theo môi trường.
Những vết nứt này thường chỉ ảnh hưởng đến bề mặt, không làm giảm khả năng chịu lực hay kết cấu của sản phẩm.
Trong ngành chế tác gỗ, người ta thậm chí còn xem đây là một phần của "quá trình trưởng thành" của vật liệu.
Điều quan trọng là phân biệt giữa nứt tự nhiên và nứt do lỗi kết cấu hoặc thi công, bởi hai hiện tượng này hoàn toàn khác nhau và cần được đánh giá dựa trên vị trí, kích thước cũng như diễn biến của vết nứt theo thời gian.
Bảo dưỡng không bắt đầu từ chai dung dịch đánh bóng
Khi tìm kiếm cách bảo dưỡng gỗ, rất nhiều người nghĩ ngay đến các loại sáp, dầu hay dung dịch làm bóng.
Thực tế, những sản phẩm này chỉ đóng vai trò hỗ trợ.
Điều quyết định tuổi thọ của nội thất vẫn là thói quen sử dụng mỗi ngày.
Một chiếc bàn luôn được lau khô sau bữa ăn, không bị kéo lê vật nặng trên mặt, không phải chịu nắng trực tiếp và được đặt trong môi trường ổn định sẽ giữ được vẻ đẹp lâu hơn rất nhiều so với một chiếc bàn thường xuyên được đánh bóng nhưng lại phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt.
Nói cách khác, bảo dưỡng không phải là việc làm mỗi sáu tháng một lần. Bảo dưỡng là cách bạn sử dụng món nội thất đó mỗi ngày.
Trong quá trình thi công và bảo hành nội thất, Simie nhận thấy những sản phẩm có tuổi thọ cao nhất không hẳn là những sản phẩm làm từ loại gỗ đắt nhất.
Đó thường là những sản phẩm được đặt trong một môi trường ổn định và được chủ nhà hiểu đúng về đặc tính của vật liệu.
Có những bộ bàn ăn gỗ sồi sau gần mười năm sử dụng vẫn giữ kết cấu rất tốt, chỉ thay đổi nhẹ về màu sắc và xuất hiện vài dấu vết sử dụng tự nhiên. Ngược lại, cũng có những sản phẩm mới chỉ vài năm đã xuống cấp vì thường xuyên chịu nắng gắt, độ ẩm thay đổi liên tục hoặc tiếp xúc với nước trong thời gian dài.
Điều đó cho thấy tuổi thọ của nội thất gỗ không chỉ nằm ở chất lượng vật liệu hay tay nghề sản xuất. Nó còn phụ thuộc vào cách con người sống cùng món nội thất ấy.
Kết luận
Gỗ tự nhiên là một trong số ít vật liệu càng sử dụng lâu càng mang nhiều dấu ấn của thời gian. Những thay đổi về màu sắc, vân gỗ hay độ bóng không phải là sự xuống cấp, mà là biểu hiện của một vật liệu đang tiếp tục thích nghi với môi trường sống.
Hiểu đúng đặc tính của gỗ sẽ giúp bạn không còn quá lo lắng trước những thay đổi rất nhỏ, đồng thời biết cách tạo ra điều kiện phù hợp để sản phẩm luôn ổn định trong nhiều năm. Một chiếc bàn hay một hệ tủ gỗ tự nhiên không cần được chăm sóc cầu kỳ, nhưng cần được sử dụng đúng. Và đó mới là cách bảo dưỡng hiệu quả nhất.